ناشر منبع

null ما برای وصل‌کردن آمدیم ...
07:48

ما برای وصل‌کردن آمدیم ...


مفهوم «اقتصاد دانش‌بنیان» که سال‌های زیادی از ظهور آن نمی‌گذرد، در سال‌های اخیر به تدریج به یک گفتمان جدی در توسعه صنعتی و اقتصادی کشور بدل شده است. فی‌المثل گرچه تا همین چند سال پیش برخی صاحب‌نظران آلودن فضای دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها به مفاهیمی همچون تجاری‌سازی را نکوهش می‌کردند و آن را مایه وهن جایگاه اعضای هیات علمی می‌دانستند، حالا بسیاری از دانشگاه‌های کشور چشم‌انداز خود را بدل‌شدن به یک «دانشگاه نسل سوم» قرار داده‌اند و می‌کوشند فراتر از آموزش و پژوهش، به توسعه فناوری و تجاری‌سازی آن بپردازند. حالا «اقتصاد دانش‌بنیان» نه یک مفهوم لوکس و انتزاعی، بلکه یک ضرورت قلمداد می‌شود که رد پای آن در سیاست‌های ملی و بخشی نیز مشهود است. 
یکی از مهمترین آثار تقویت گفتمان اقتصاد دانش‌بنیان طی چند سال اخیر را می‌توان شکل‌گیری یک جثه بحرانی(Critical Mass) از نهادهای دولتی، عمومی و خصوصی در بخش‌های مختلف دانست که روی هم رفته، «اکوسیستم فناوری و نوآوری» کشور را می‌سازند، از ستادهای توسعه فناوری گرفته تا صندوق‌های پژوهش و فناوری، انواع سرمایه‌گذاران خطرپذیر و این اواخر، کارگزاران حرفه‌ای خدمات تجاری‌سازی فناوری.
اطلاق «اکوسیستم» به مجموعه این نهادها و روابط بین آن‌ها و تشبیه آن‌ها به محیط زیست طبیعی دو پیام مهم دارد: 
•    نخست اینکه وجود یکایک این نهادها یا بازیگران، فارغ از ماهیت یا اندازه آن‌ها برای بقای اکوسیستم ضروری است. به بیان دیگر، اکوسیستم در غیاب هر کدام از این نهادها، چیزی کم دارد و پای آن می‌لنگد. اکوسیستم به همان اندازه که به دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها نیاز دارد، به شرکت‌های دانش‌بنیان نیز نیاز دارد، و همان طور که بدون منابع مالی نمی‌تواند نفس بکشد، بدون منابع انسانی نیز راه به جایی نمی‌برد. 
•    دوم اینکه تعامل اثربخش و فزاینده بین این بازیگران به اندازه خود آن‌ها اهمیت دارد و عملکرد پراکنده یا جزیره‌ای هیچکدام از این نهادها نمی‌تواند ضامن موفقیت اکوسیستم باشد. 
اما بالندگی اکوسیستم فناوری و نوآوری کشور مستلزم وجود منابع مختلفی است که از جمله مهمترین آن‌ها می‌توان به منابع مالی اشاره کرد. در یک اکوسیستم پویا و سرزنده، لازم است انواع منابع مالی متناسب با نیازهای فرایند توسعه فناوری و تجاری‌سازی آن وجود داشته باشد که از سرمایه‌های شخصی کارآفرینان و فناوران تا کمک‌های مالی بلاعوض و سرمایه بذری، تسهیلات کم‌بهره و سرمایه‌‌های خطرپذیر را در بر می‌گیرد. ضرورت وجود این منابع، ناشی از نیازهای متنوع کسب‌وکارهای فناورانه در طول چرخه عمر آن‌ها است. 
گرچه بخش خصوصی موتور توسعه فناوری و نوآوری است و از این رو بخش عمده منابع مالی مورد نیاز برای توسعه و تجاری‌سازی فناوری نیز باید توسط بخش خصوصی تامین شود، اما تجارب کشورهای موفق در زمینه نوآوری حاکی از آن است که مداخله هوشمندانه دولت‌ها در تأمین مالی فرایند توسعه و تجاری‌سازی فناوری نیز اهمیت زیادی دارد. از این رو در ایران نیز با تصویب «قانون حمایت از شرکت‌ها و موسسات دانش‌بنیان و تجاری‌سازی تحقیقات» که سال 1389 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید، «صندوق نوآوری و شکوفایی» با سرمایه اولیه 3000 میلیارد تومان شکل گرفت که ماموریت کلی آن کمک به تجاری‌سازی دستاوردهای فناورانه است. 
صندوق نوآوری و شکوفایی در طول حدود 5 سالی که از فعالیت جدی آن می‌گذرد، خدمات متنوعی را به شرکت‌های دانش‌بنیان ارائه کرده است: از وام‌های قرض‌الحسنه و انواع وام‏هایی با نرخ ترجیحی (وام قبل از تولید صنعتی، وام سرمایه در گردش، وام تولید صنعتی، لیزینگ، ضمانت‌نامه) گرفته تا تأمین دفاتر کاری و خدمات بلاعوض توانمندسازی. اینک صندوق مفتخر است که علاوه بر حمایت از تولید حدود 1200 محصول دانش‏بنیان داخلی، به ایجاد بیش از 70 هزار اشتغال مستقیم و غیرمستقیم در شرکت‏های دانش‏بنیان کمک کرده است.
گرچه تقلیل مفهوم «اقتصاد دانش‌بنیان» به شرکت‌های دانش‌بنیان عمدتاً کوچک و متوسط یک خطای راهبردی است، اما ظرف کمتر از 10 سال گذشته و به مدد تلاش‌های همه بازیگران اکوسیستم، اینک در آستانه چهل‌سالگی انقلاب اسلامی حدود 4 هزار شرکت دانش‌بنیان در گوشه و کنار کشور پا گرفته‌اند که برخی از آن‌ها از توانایی رقابت در عرصه‌های جهانی نیز برخوردارند. برای اکوسیستم نوپای فناوری و نوآوری کشور ما، این دستاورد بزرگی است، اما ابداً کافی نیست. یک حساب سرانگشتی برپایه جمعیت بالای دانش‌آموختگان جوان دانشگاه‌ها و آمارهای دیگری از این دست نشان می‌دهد که ایران اسلامی از ظرفیت‌های به مراتب بیشتری برای تولد شرکت‌های دانش‌بنیان و رشد و توسعه آن‌ها برخوردار است. تورق اسناد فرادست نیز نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران عزم خود را برای تقویت اقتصاد دانش‌بنیان جزم کرده است. 
یقیناً شتاب‌بخشیدن به فرایند شکل‌گیری و رشد شرکت‌های دانش‌بنیان مستلزم اتخاذ رویکردهای جدید از سوی همه بازیگران اکوسیستم فناوری و نوآوری است. تداوم رویکردهای جاری در بهترین حالت به «حفظ وضع موجود» می‌انجامد که رضایت‌بخش نیست. از این رو صندوق نوآوری و شکوفایی در چارچوب ماموریت و وظایف خود، سیاست‌ها و رویکردهای تازه‌ای در پیش گرفته است تا بتواند نقش شایسته‌ خود در اکوسیستم فناوری و نوآوری کشور را ایفا کند. 
صندوق پیش از هر چیز می‌کوشد نقش فعالانه‌ای در اکوسیستم ایفا کند، زیرا بر این باور است که به عنوان یک نهاد عمومی نمی‌تواند و نباید نسبت به روند توسعه فناوری و نوآوری در کشور بی‌اعتنا و منفعل باشد. گرچه وجود منابع مالی به تنهایی برای پیشبرد اکوسیستم کافی نیست، اما می‌تواند نقش مهمی در سوگیری اکوسیستم ایفا کند. این بدان معنا است که صندوق تزریق منابع مالی به اکوسیستم را صرفاً به دست نامرئی بازار نمی‌سپارد و می‌کوشد هوشمندانه، منابع مالی را برای توسعه فناوری‌های اولویت‌دار نیز به خدمت گیرد. برای مثال صندوق هدف‌گذاری تلاش خود را برای توسعه فناوری‌های کلیدی آینده همچون هوش مصنوعی یا ژن‌درمانی و نیز فناوری‌های مورد نیاز برای غلبه بر چالش‌های ملی همچون آلودگی هوا یا بحران آب به کار خواهد بست. 
به علاوه، از آن‌جا که پویایی اکوسیستم در گرو تعامل هم‌افزای همه بازیگران است، صندوق علاوه بر تحکیم و تعمیق روابط خود با شرکت‌های دانش‌بنیان و تسهیل تأمین مالی توسعه فناوری در این شرکت‌ها، می‌کوشد تعامل نظام‌مند و هدفمند با سایر بازیگران زیست‏بوم اکوسیستم فناوری و نوآوری مانند شتابدهنده‌ها، مراکز رشد و پارک‌های علم و فناوری، صندوق‌های پژوهش و فناوری، بانک‏ها، سرمایه‌گذاران خطرپذیر، کارگزاران تجاری‏سازی فناوری و ... را نیز گسترش دهد. 
تعامل صندوق با هر یک از بازیگران پیامدهای مهمی دارد. برای مثال همکاری با صندوق‌های پژوهش و فناوری به صندوق نوآوری و شکوفایی اجازه می‌دهد تا علاوه بر برون‌سپاری بخشی از خدمات قابل واگذاری، خدمات خود را در سراسر کشور بگستراند و ذی‌نفعان استانی خود را نیز خشنود سازد. همچنین حمایت صندوق از شتابدهنده‌ها به عنوان یکی از ارکان مهم اکوسیستم، قلمرو حمایت صندوق از کسب‌وکارهای دانش‌بنیان را گسترش می‌دهد و نرخ شکل‌گیری هسته‌های فناور به عنوان نطفه‌ شرکت‌های دانش‌بنیان را تقویت می‌کند. 
افزون بر آن، صندوق در صدد است تا اولاً با بازمهندسی فرایندها و ساختار سازمانی، فرایندهای خدمت‌رسانی به شرکت‌های دانش‌بنیان و سایر مخاطبان خود را تسهیل و تسریع نماید، و ثانیاً خدمات جدیدی متناسب با نیازهای شرکت‌های دانش‌بنیان طراحی و عرضه کند. 
اینک صندوق دست همه بازیگران اکوسیستم فناوری و نوآوری کشور را صمیمانه می‌فشارد و امیدوار است بتواند با مشارکت روزافزون سایر بازیگران اکوسیستم، گام‌های بزرگتری برای توسعه و تجاری‌سازی فناوری و تحقق رویای «ایران دانش‌بنیان» بردارد. 

ارسال ایمیل